Beryli (Beryllium) – Vẻ đẹp của “hoa hồng”


Beryli được biết tới là một nguyên tố rất hiếm trong vũ trụ. Nó không được hình thành trong vụ nổ Big Bang và cũng không hình thành trong lõi của các ngôi sao, nơi các phản ứng hạt nhân diễn ra. Trên thực tế, beryli chỉ được tạo ra trong các vụ nổ siêu tân tinh. Nhưng berilli không chỉ hấp dẫn vì quý hiếm, nó còn có ý nghĩa phi thường trong nghiên cứu vũ trụ sâu thẳm.

Tên gọi Beryli xuất phát từ quặng beryl. Beryl, hay beryli nhôm silicate (Be3Al2(SiO3)6), chính là thành phần của nhiều loại đá quý lấp lánh, như aquamarine, heliodor, và đặc biệt là ngọc lục bảo. Ngọc lục bảo được phát hiện bởi người Ai Cập, người La Mã và người Celt cổ đại. Màu xanh tuyệt đẹp của chúng do thành phần chứa một lượng cực nhỏ crom và vanadi, và đương nhiên chúng hiếm hơn cả kim cương.

Chính thành phần của những viên ngọc lục bảo là nơi người ta lần đầu tìm thấy nguyên tố beryli. Ngọc lúc bảo có thể chứa một nguyên tố hóa học mới, khiến cho các nhà khoa học nghi ngờ trong suốt thế kỷ 18. Nicholas Louis Vauquelin là người đầu tiên xác nhận sự có mặt của beryli trong ngọc lục bảo, nhưng ông đã không thể tách nó ra khỏioxit của nó. Ba mươi năm sau, vào năm 1928, kim loại này đã được phân lập thành công bởi Friedrich Wöhler. Ông đã điều chế nó từ beryli clorua (BeCl2) bằng cách cho phản ứng với kim loại kali.

Ngoài ra, beryli còn có ý nghĩa thực tiễn với khoa học và mang giá trị lịch sử. Năm 1932, James Chadwick đã có một khám phá đáng chú ý: khi ông bắn phá một mẫu beryli bằng tia X từ nguồn radium, nó phát ra một loại hạt hạ nguyên tử mới có khối lượng nhưng không mang điện tích. Ông gọi hạt mới này là neutron và được trao giải thưởng Nobel về vật lý năm 1935 nhờ công trình này. Cho đến ngày nay, nguồn neutron từ hỗn hợp beryli và radi vẫn được sử dụng cho mục đích nghiên cứu khoa học.


Beryli, trong các nghiên cứu gần đây nhất, lại không có bất kì ứng dụng sinh học thực tiễn nào, thậm chí nó có thể gây hại cho con người. Phơi nhiễm beryli, tùy vào mức độ, sẽ dẫn đến tình trạng suy phổi cấp mãn tính, được gọi là berylliosis. Beryli được liệt vào danh sách chất gây ung thư nhóm 1. Tuy nhiên, một lượng nhỏ với người bình thường, khoảng 0,035 mg, không gây ảnh hưởng đáng kể gì về sức khỏe.

Do các nghiên cứu và khảo sát thực tiễn đã kết luận Beryli gây ảnh hưởng tới sức khỏe con người sản xuất thương mại kim loại beryli bị cấm từ năm 1957. Do đó, việc sử dụng beryli bị giới hạn, chỉ phục vụ cho mục đích quân sự và khoa học. Ví dụ, nó được sử dụng cho cửa sổ ống tia X và kính viễn vọng không gian.